In april, mei en juni 1989 speelde ik met mijn gitarenseptet The Seven Slowhands een reeks concerten in de Sovjet Unie, Mongolië, de Volksrepubliek China en Indonesië. We speelden muziek die ik speciaal had gecomponeerd voor het septet dat bestond uit gitaristen Vincent van Warmerdam, Corrie van Binsbergen, Edwin Ligteringen, Franky Douglas, Hans Croon, John van der Veer en mijzelf. Ik hield een dagboek bij.

21 april
Om een uur of twaalf ga ik met Jochum, Hans, Sergei en Anja naar de Novodjevitsji begraafplaats waar het barst van de praalgraven van mensen als Tupolev, Boelgakov, Chroestsjov, Gogol etc. Ook de vrouw en de zoon van Stalin liggen hier. Schitterend kerkhof.
    Later ontmoeten we hier Warwara, de vriendin van Sergei, een mooi meisje dat goed Frans spreekt. Sergei vindt het niet zo leuk als ik met haar praat omdat hij het niet verstaat. Ook is daar de vriendin van Anja die al net zo into sterrenbeelden en karma is en op sandalen loopt. Zij spreekt goed Duits. Met dit gezelschap vertrekken we naar het geboortehuis van Boelgakov en naar allerlei plaatsen die voorkomen in De meester en Margarita.

    ’s Middags filmt de ploeg van Sacha onze soundcheck, het optreden kunnen ze helaas niet bijwonen. We spelen weer drie nummers om dezelfde playbackshow te openen met de zelfde hond van een presentator. Het optreden is een succes en na afloop hebben we een diner bij August en Masja. Sergei en Warwara zijn ook uitgenodigd. Masja heeft gans gemaakt en heel erg haar best gedaan. Wij hebben voor de wodka en de champagne gezorgd. Het is heel geanimeerd, vooral als er nog twee vrienden van Masja komen die beweren dat alle Hollanders homoseksueel zijn. Ik beaam dat gretig, tot grote hilariteit van Masja, maar tot grote schrik van Warwara. Ik denk dat Sergei zijn vriendinnetje goed in de gaten moet houden want zij is een ontzettende flirt.

 

 

In april, mei en juni 1989 speelde ik met mijn gitarenseptet The Seven Slowhands een reeks concerten in de Sovjet Unie, Mongolië, de Volksrepubliek China en Indonesië. We speelden muziek die ik speciaal had gecomponeerd voor het septet dat bestond uit gitaristen Vincent van Warmerdam, Corrie van Binsbergen, Edwin Ligteringen, Franky Douglas, Hans Croon, John van der Veer en mijzelf. Ik hield een dagboek bij.

 

20 april
’s Morgens doen August en ik een interview met de filmploeg van gisteren aan de oever van de Moskva. Wat een eikel is die Sasha, we moeten ons inhouden om hem niet de rivier in te duwen. Daarna ga ik met de metro terug naar huis.
    Ik lunch in het hardrockcafé en vertrek dan naar hotel Kosmos tegenover de permanente economische tentoonstelling, de ВДНХ, waar we ons eerste concert zullen geven.

    Van een echt concert is nauwelijks sprake, we mogen drie nummers doen als openingsact van een playbackshow van Russische commerciële pop- en hardrock van de ergste soort. De ceremoniemeester is een arrogante vlerk met modern geverfd haar die er drie kwartier voor nodig heeft om ons de sleutels van de kleedkamer te bezorgen.
    In de kleedkamer word ik geïnterviewd door een televisieploeg: of ik een boodschap voor de Sovjetjeugd heb. Heb ik niet.
    We spelen goed, hebben succes, maar ja, drie nummers…
    Na afloop eten we uitgebreid met champagne in hotel Kosmos voor ƒ 150,- waarvan ongetwijfeld het grootste gedeelte in de zak van de hoofdober zal verdwijnen. Ik word ziek van al die corruptie en het gebrek aan respect. Franky heeft dope en we roken wat in de kleedkamer. Dat moet allemaal heel stiekem. Ik drink toch weer teveel, maar drank heb je hier ook wel nodig.

In april, mei en juni 1989 speelde ik met mijn gitarenseptet The Seven Slowhands een reeks concerten in de Sovjet Unie, Mongolië, de Volksrepubliek China en Indonesië. We speelden muziek die ik speciaal had gecomponeerd voor het septet dat bestond uit gitaristen Vincent van Warmerdam, Corrie van Binsbergen, Edwin Ligteringen, Franky Douglas, Hans Croon, John van der Veer en mijzelf. Ik hield een dagboek bij.

 

 

19 april 

’s Morgens om 10.00 uur moeten we voor een Moskouse filmploeg grappig doen. Franky is niet komen opdagen. We kruipen met z’n allen in de Lelijke Eend van August met het dak open en worden dan zogenaamd bekeurd door een ingehuurde agent. Erg leuk allemaal. 

 

Daarna rijden we nog naar drie andere locaties totdat ik er genoeg van krijg. Regisseur Sacha heeft zelf totaal geen ideeën voor zijn film; hij wil dat wij vrijdag op een schip op de Moskva met onze gitaren één nummer playback spelen, dan zal hij de muziek van onze cd er wel synchroon onder zetten. Zeker vergeten dat hij hier in de Sovjet Unie is.

    ’s Middags eten we in het Stas Namin centre. Ik ben eigenlijk kwaad op Franky maar het lukt me niet dat vol te houden. Nikolai Kopernick, de band waarbij een aantal van ons logeren is aan het repeteren. Ze maken hele fragiele, simpele, jazzy, akoestische muziek. Om zeven uur hebben we in hotel Kosmos een soundcheck voor het concert van morgen, maar als we aankomen blijkt de geluidsinstallatie nog niet eens opgesteld. Uiteindelijk gaan we maar in de kleedkamer zitten repeteren. Dat blijkt nodig ook.
    De sfeer in hotel Kosmos is een mengsel van bureaucratie, desinteresse, zwarthandel en prostitutie, en alles op z’n Russisch. Een aantal van mijn bandleden is zo langzamerhand behoorlijk geshockeerd van wat ze hier allemaal zien en meemaken. Mij raakt het niet; ik ben op doorreis en ik voel me eigenlijk heel vrij en onafhankelijk.
    Om een uur of twaalf lig ik in bed. Ik word gek van Edwin die mij de hele dag vragen stelt: wat ga je doen? waar ga je naar toe? wanneer gaan we dit? wanneer gaan we dat?
    Vandaag was het de achtste sterfdag van mijn moeder.

 

In april, mei en juni 1989 speelde ik met mijn gitarenseptet The Seven Slowhands een reeks concerten in de Sovjet Unie, Mongolië, de Volksrepubliek China en Indonesië. We speelden muziek die ik speciaal had gecomponeerd voor het septet dat bestond uit gitaristen Vincent van Warmerdam, Corrie van Binsbergen, Edwin Ligteringen, Franky Douglas, Hans Croon, John van der Veer en mijzelf. Ik hield een dagboek bij.
 

 

18 april
Ik heb om 11.00 uur met Vincent tegenover het Taganka theater afgesproken, om dan samen naar de Mongoolse visumafdeling te gaan waar wij tegen betaling van $ 145,- onze visa voor Ulan Bator zullen krijgen. Ik heb niet kunnen ontbijten en Vincent is laat. We nemen een taxi naar het kleine zijstraatje waar we moeten zijn die er ruim een uur over doet omdat hij het niet kan vinden. We krijgen de visa en reserveren voor ’s avonds een tafel in restaurant Praga aan de kop van de Arbat. Nu moeten we opschieten, want we hebben een soundcheck in hotel Kosmos waar we drie nummers live voor de televisie zullen spelen.

    Iedereen komt laat zodat er van de soundcheck niets terecht komt, wat zijn weerslag op ons concert heeft. Ik moet proberen de groep wat gedisciplineerder te krijgen.
    Het televisieprogramma ademt een 50er jaren truttigheid uit die erg op onze lachspieren werkt. We ontmoeten Anja die ook voor de Nits getolkt heeft toen die in Moskou waren en nu graag ons van dienst wil zijn. Een knap meisje met vet haar.
    Na ons (slechte) concert gaan we naar het Praga waar het eten als ieder jaar weer achteruit is gegaan. Alleen de kaviaar blijft goddelijk. Ik drink lekkere champagne en wodka terwijl Anja over sterrenbeelden en karma praat. Ik vind haar aardig maar wel erg geëxalteerd. Na afloop maken we nog een wandeling over de Arbat, de would be P.C. Hooftstraat van Moskou, en dan naar huis met de laatste metro. Corrie en Franky kunnen nauwelijks meer op hun benen staan. Iedereen denkt lekker te kunnen uitslapen, maar we moeten morgen alweer vroeg voor een of andere televisieploeg komen opdraven.

 

In april, mei en juni 1989 speelde ik met mijn gitarenseptet The Seven Slowhands een reeks concerten in de Sovjet Unie, Mongolië, de Volksrepubliek China en Indonesië. We speelden muziek die ik speciaal had gecomponeerd voor het septet dat bestond uit gitaristen Vincent van Warmerdam, Corrie van Binsbergen, Edwin Ligteringen, Franky Douglas, Hans Croon, John van der Veer en mijzelf. Ik hield een dagboek bij.

 

 

17 april
Ontbeten in de kleine keuken van Masja, voortdurend lastiggevallen door haar oudste dochter Anja, die ziek is en aandacht wil. Om half één verzamelen we voor platenwinkel Melodiya op de Kalininsky prospect en van daaruit gaan Jochum*, August en ik naar de Mongoolse ambassade om onze concerten in Ulan Bator te bevestigen. De consul (of een andere, hoge Mongool) is een vriendelijke, grijze man die perfect Duits spreekt en zegt van hard-rock te houden. ‘Das ist doch ja, ganz civilisierte Musik?’ Het is nog steeds niet duidelijk hoe we vanuit Mongolië naar Beijing zullen komen en wie dat gaat betalen.
    ’s Middags gaan we een hapje eten in een restaurant met alleen staanplaatsen waar we onze oude vriend Sigalov ontmoeten, de joodse, Duitssprekende, niet publicerende, journalist en intrigant die voor mij ooit een platendeal bij Melodiya zou regelen en al jaren ‘het’ boek over de Sovjetrock aan het schrijven is. (Nur eine Woche)
    Hij is heel wat minder kruiperig dan voorheen, want hij is nu in West-Duitsland geweest waar hij een interview met Bild-Zeitung heeft gehad, één van de paar kranten in de wereld die er werkelijk toe doen, volgens hem.
    Als August hem luid complimenteert een échte Trotskist te zijn die zijn zaakjes voorbeeldig onder controle heeft, druipt hij meteen af. Ik verwacht niet dat hij naar onze concerten zal komen. Daarna met Jochum en Edwin naar hotel Kosmos, waar we in de grote theaterzaal twee of drie concerten zullen doen, maar waar we morgenmiddag al in een kleinere zaal een paar nummers in een tv-show zullen spelen. Ik beding een gage van tweehonderd roebel voor de groep; het zal mij benieuwen.
    Het is koud en bewolkt in Moskou en daar ben ik niet op gekleed; als ik maar niet ziek word, misschien moet ik ergens een jas kopen en die dan in Irkutsk achterlaten? In mijn eentje ga ik met de metro terug naar Simonovsky wal, waar August en Masja wonen, hopend dat ik het nog kan vinden en dat de sleutel in het slot zal passen. Het is ook wel leuk om alleen zo ver van huis te zijn, het geeft me een gevoel van grote vrijheid. Als ik thuis ben, ga ik een heet bad nemen, als er tenminste heet water is; vanavond maar eens vroeg naar bed.

 

* Jochum de Graaf, meereizend journalist

 

In april, mei en juni 1989 speelde ik met mijn gitarenseptet The Seven Slowhands een reeks concerten in de Sovjet Unie, Mongolië, de Volksrepubliek China en Indonesië. We speelden muziek die ik speciaal had gecomponeerd voor het septet dat bestond uit gitaristen Vincent van Warmerdam, Corrie van Binsbergen, Edwin Ligteringen, Franky Douglas, Hans Croon, John van der Veer en mijzelf. Ik hield een dagboek bij.

 

16 april 1989
Zenuwachtig en gespannen neem ik thuis afscheid van Riëtte. Ik ben zo stijf als een plank en slik al meteen mijn eerste spierontspanner. De angst slaat me om het hart, ik ben nog nooit zó lang zonder Riëtte geweest en ook al jaren niet zo lang van huis. Als August ons maar opwacht op het vliegveld in Moskou en als mijn rug me maar niet in de steek laat. Op Schiphol is de sfeer nerveus en ik ben blij dat ik thuis al afscheid heb genomen; iedereen staat een beetje te snotteren.
    Voor ik het weet zitten we in het vliegtuig en na een vervelende tussenlanding in Oost-Berlijn landen we in Moskou. De douane vraagt niets en kijkt bij niemand in de koffer. Gelukkig staat August ons inderdaad op te wachten. Op het vliegveld blijkt al meteen dat de Russische gastorganisatie helemaal niets heeft voorbereid en nauwelijks in onze komst geïnteresseerd is. We worden door wat zenuwachtige jongetjes over een paar taxi’s verdeeld. Alleen Vincent en ik rijden met August mee in zijn oranje Citroën 2CV, waarmee hij aardig opzien baart in de stad.
    We worden naar het Hard Rock Café in Gorkipark gebracht, waar de voormalige protestzanger en tegenwoordige miljonair-manager-mafioso Stas Namin zetelt; een dikke pasja met veel haar in een zwart maatpak. We krijgen een overigens behoorlijke maaltijd in zijn restaurant (spaarzame verlichting, zachte, beschaafde hardrock, Russen met lang haar en spijkerpakken die er uitzien als Duitsers) en dan blijkt dat de Moskouse rockgroep Nikolai Kopernick, die ons onderdak zou verschaffen, pas twee uur geleden van onze komst op de hoogte is gesteld. Twee van de vier voor ons geplande concerten zijn afgelast omdat het Plenum van de Sovjet Kosmonauten de zaal heeft geclaimd voor een congres.
    Gelukkig blijft iedereen vrolijk, en uitgeput lig ik om een uur of één in bed in het huis van August en Masja. Ik voel me niet zo lekker en kan niet goed in slaap komen. Pas om een uur of zes lukt dat wel.

Satelliet

tantôt libre, tantôt récherchée
Ludwig van Beethoven




01 - monoloog

aan het graf, man: waarom liet je mij
het leven een onmogelijke taak
gedoemd tot dubbel falen allebei
te moeten zijn met jou een stille tweespraak

voeren maar te horen krijgen zij
had beter moeten blijven want de oorzaak
van dit alles dat ben jij en jij
alleen van wie ik telkens maar niet losraak

zo vervloekt hij mij ik jou in deze
constellatie waarin wij verbeten
dolen en mijn rol als vader is daar
steeds aan jou te worden afgemeten
en te licht bevonden hoor je me waar
jij ontaardde in een mythisch wezen

 

02 - gat

er is een gat in mijn geheugen of
je er niet was die dag van lusteloze
vliegen strepen zonlicht ruimtestof
de ventilator zoemt vergeefs die broze

late uren sterven op de pof
zat je aan tafel in versteende pose
te ontkennen dat het haar betrof
dat was het dan de grande apothéose

stond je naast me bovenaan de trap
toen ze haar stijf geveterd als een pop
meevoerden vormde zich jouw leidmotief

daar aan het einde van haar moederschap
verlaten worden niemand ving je op
ook ik had toen een ander perspectief



03 - WISC

acht jaar en leeftijdsadequaat gekleed
normaal postuur met lichtbruin halflang haar
maakt oogcontact beantwoordt vragen naar
zijn algemene kennis vlot besteedt

geen aandacht aan de stopwatch ook al weet
hij dat die loopt en steeds het tempo meet
waarop hij plaatjes ordent rekent maar
zegt kalm wanneer hij klaar is ik ben klaar

de uitslag geeft een wat verschoven beeld
spreekt van verbaal intern inconsistent
wel hoogbegaafd maar niet in evenwicht

dit maakt hem rusteloos de wereld deelt
zich anders aan hem mee niet congruent
een boogseconde uit het lood gelicht

 

04 - zorg

die meisjes van het protocol zij zijn
de zorg werken de lijstjes af en zien
vooruit zo zijn zij opgeleid de pijn
benoemen op een schaal van een tot tien

één blik op jou één op de klok wat fijn
dat het al beter gaat de sertraline
slaat dus aan het vlakt wat af misschien
jouw zwarte gat valt buiten ons domein

maar doodsbejag negeren zij vooral
geen terugval naar de regels van het spel  
je kent ze hebt de syllabus gelezen

zocht de meeste instituten al
waar elke casus als verdienmodel
wordt afgevinkt verwerkt of doorverwezen



 

05 - verzet

de sfeer was goed tot ik mijn zorg verwoordde
ons gesprek eerst stokte toen ontspoorde
typhuslijer klootzak je gezicht
onpeilbaar donker in het tegenlicht

er werd een gammaflits op mij gericht
ik moest in godsnaam niet mijn evenwicht
verliezen dat was alles wat ik hoorde
en dat ik keer op keer mijn kind vermoordde

toen dan het stof gedaald was en de schade
getaxeerd lag daar het handboek van de
zorg verzet zonder geweld nog dicht
op tafel grenzen stellen geen tirade
of gepreek alleen met liefde kan de
wond genezen en de pijn verlicht



 

06 - baken

we gaan het jongetje van tien begraven
zijn dode moeder medeplichtig maken
opdat het leven hem niet meer kan raken
en het dan rusten kan in zijn enclave

het ritueel vereist een offergave
iets dat je missen kunt aan haar als baken
afstaan zíj zal dat dan wel bewaken
een vermoeden dat ik niet kan staven

daarom nu afscheid nemen van je oude
zelf en die jouw angsten en de woede
laten in de eeuwig drasse poldergrond

hij onder en jij boven draaiend rond
dezelfde as hij is daar wel in goede
handen zal je niet meer tegenhouden



 

07 - satelliet

ik woon hier niet en woonde hier ook nooit
dat was de boodschap lege plekken waar ooit
foto’s stonden kindertekeningen
alles wat je had bezeten dingen

die je dierbaar waren weggegooid
een jongen met de blik van een gekooid
wild dier de kast waar ooit je kleren hingen
grijze vuilniszakken want je ging en

zei me al jij bent mijn vader niet
je was het nooit en dus wis ik mijn sporen
hier als was ik niet uit jou geboren
wat mij nog rest is nu ook echt te gaan
zo cirkelen wij alsmaar in een baan
je ogen blinkend als een satelliet




 08 - Vastbinder

op donderdag kwam Vastbinder je halen
snel nog wat spullen in een tas gedwee
en moegestreden ging je met hem mee
je zag niet hoe ze alles van je stalen

en je huichelachtig werd vermalen
tot een casus uit een vol dossier
dat nu gesloten kon naar zijn idee
hij wist wel raad met zulke donderstralen

in de opvang was een kamer vrij
en nu je vader erdoorheen zat moest
de knoop maar doorgehakt je jeugd voorbij
ik was niet thuis die dag en hield me koest
voorlopig zagen wij elkaar niet meer
Almere stedenwijk de exosfeer




 09 - crisiscentrum

we vinden elkaar terug als tegenpolen
geen oogcontact je hoofd bedekt verscholen
Vastbinder stalde je hier tijdelijk
een opvangcentrum in een buitenwijk

waar Kogeldans je onder zijn controle
houdt en liefdevol maar onverholen
dwingt te buigen naar zijn klein gelijk
om tien uur licht uit is hier de praktijk

het meubilair grijsbruin en hufterproof
voor als het uit de hand loopt op zijn tijd
ik roer mijn thee en staar wat uit het raam
het donkert al verdomde koppigheid
de lange stilte is jouw grootste troef
om half tien roept Kogeldans je naam



 

10 - claim

een grote liefde was het jullie leken
voor elkaar bestemd een meisje nog
maar wel getekend al en iets te wreken
op het leven bracht ze in haar kielzog

een familie die jou in die weken
dat jij net het huis uit was wij oorlog
voerden en er niets meer te bespreken
viel innig omarmde vooralsnog

zoals wel vaker met te jonge liefde
werd de druk in alles een te zijn
de onderscheidingsdrang fataal en stootte
af wat eerst juist trok een anekdote
restte maar mijn claim dat ik jouw pijn
verstond was wat jou nog het meeste griefde




 11 - visioen

nooit mag jij voldoen aan om het even
wat je van jezelf verlangt de lat
voor het gemak te hoog gelegd zodat
je zeker falen zal een mensenleven

koppig tevergeefs naar niets te streven
dan voor altijd te mislukken in wat
jij je nu miskent en nooit bezat
maar wel verdient om aan jezelf te geven

tot een uitweg je begon te dagen
in een kosmisch visioen een machtig
niet te zijn je niet compromitteren
eerst gekoesterd later uitgedragen
tot je dacht niet weer ten halve keren
nu de daad maar doen desnoods halfslachtig



12 - tenslotte

tenslotte op je kamer kwam het inzicht
je nu dan maar volledig weg te geven
om niet meer in een vacuüm te zweven
de wonden mochten toen al niet meer dicht

ze stroomden tot een engel kwam die licht
bracht jongensstemmen zeiden wacht toch even
het kan ook later stel het uit je leven
is te jong nog geef het eerst gewicht

daar lag je ziedend op het vaal tapijt
ik hoorde ambulancebroeders vragen
bent u de vader antwoord had ik niet

ik had je in mijn armen willen dragen
vertilde me opnieuw aan jouw verdriet
dat uur waarop de hemel al vervaagde



 

13 - eerste hulp

men rijdt je door steriele catacomben
vraagt naar je naam geboortedatum zorgpas
vermijdt de oorzaak van jouw diepe wonden
die goed te polsen maar hier toch taboe was

er wordt verdoofd gehecht en afgebonden
de dokter keuvelt vaart op haar kompas
alsof er die nacht niets heeft plaatsgevonden
geen zwarte ster jou voerde om zijn as

gelaten sta ik aan het grand spectacle
waarin ik slechts een bijrol mag vervullen
als slippendrager in jouw tabernakel
het einddoel van je reis ultima thule
en ik als steeds van ons de zwakste schakel
mijn vallend ouderschap niet kan verhullen




 14 - monoloog

aan het graf, man: nu is hij weer thuis
staat in de namiddag aan het fornuis
een ei te bakken in zijn onderbroek
god weet dat ik hem hierom niet vervloek

het gips eraf zijn pols vertoont een kruis
dat wel verbleken zal maar buitenshuis
liever verborgen moet hij krijgt bezoek
van helers met hun DSM-5 boek

ieder zijn eigen specialisatie
diagnose en behandelplan
nog aangevuld met nieuwe medicatie
een therapie die nooit mislukken kan
intussen ben ik aan het werk gegaan
en draait de aarde rondjes in zijn baan

 

Klaas ten Holt 2022